12-16 listopada 2026: Festiwal PRADMOVA w Warszawie (program)

19:00 Muzyczno-teatralna prezentacja projektu Filamaty.

Filamaty to projekt białoruskich twórców z zespołów Relikt i Syndrom Samazvanca, łączący muzykę rockową, poezję, teatr, projekcje wideo i światło.

Teksty Uładzia Lankiewicza zestawiają losy członków tajnego Towarzystwa Filomatów z XIX wieku z doświadczeniami białoruskich studentów, którzy w naszych czasach wystąpili przeciwko systemowi. Twórcy opowiadają współczesną historię o młodości, wolności, solidarności i emigracji, szukając podobieństw między wydarzeniami sprzed dwustu lat a dzisiejszą Białorusią.

Udział biorą: zespół Filamaty (Aleś Dziemidzienka, Uładź Lankiewicz, Źmicier Narkiewicz, Wital Makszun); chór dziecięcy Mara Białoruskiej Szkoły Sztuk im. Mikoły Rawieńskiego pod dyrekcją Darii Dziatko; aktorzy Kaciaryna Alejnikawa, Michaś Zuj, Aleh Harbuz i Alaksiej Burnosienka.

Album zespołu jest dostępny na platformach cyfrowych. Posłuchaj albumu ↗

Bilety na spektakl Filamaty: Kup bilety ↗

17:00–17:50 Uroczyste otwarcie warszawskiej PRADMOVY.

Występ chóru dziecięcego „Mara” Białoruskiej Szkoły Sztuk im. Mikoły Rawieńskiego pod dyrekcją Darii Dziatko. Słowo wstępne organizatorów i partnerów PRADMOVY. Ogłoszenie zwycięzców konkursu „Szufladka”. Prowadzenie: Kryścina Drobysz.

18:00–19:00 Dyskusja „Klasycy, których (nie) wybraliśmy: kto i jak kształtuje białoruski kanon literacki?”

Jak dziś kształtuje się białoruski kanon literacki i jaką rolę odgrywają w tym procesie różne środowiska? Czy jest w nim miejsce na literaturę przekładową i kto decyduje, które utwory zasługują na to, by do niego wejść?

Uczestnicy: tłumacz i wydawca Siarhiej Szupa, wydawczyni Walancina Andrejewa i literaturoznawca Cichan Czarniakiewicz. Moderacja: Maryna Kazłouskaja.

19:10–20:10 Prezentacja książki poematów dramatycznych „Litwini” Uładzimira Niaklajeua.

Spotkanie z Uładzimirem Niaklajeuem. Czytanie aktorskie: Kaciaryna Wadanosawa i Wasil Kalacz. Moderacja: Andrej Chadanowicz.

20:30 „DOM, W KTÓRYM…” BOOK RAVE z PapaBo.

Każda książka ma swoją muzykę. Czasem można ją usłyszeć dopiero po wejściu do środka. „Dom, w którym…” Mariam Petrosjan to kultowa powieść, która stworzyła cały wszechświat z własnymi prawami, bohaterami, tajemnicami i mitologią. Dom, którego nie chce się opuszczać, nawet po zamknięciu ostatniej strony. Na PRADMOVIE spróbujemy wejść do tego świata inną drogą — przez muzykę elektroniczną. Za konsoletą stanie PapaBo; czekają nas pełnowymiarowy set DJ-ski, parkiet i podróż tam, gdzie rzeczywistość spotyka wyobraźnię. To wydarzenie dla tych, którzy już mieszkali w tym Domu, i tych, którzy dopiero stoją na jego progu. A jeśli jeszcze nie czytaliście „Domu, w którym…”, być może właśnie teraz warto sięgnąć po przekład wydany przez Gutenberg. Drzwi Domu są otwarte.

13:00–14:30 Prezentacja nowej interaktywnej platformy białoruskich bajek i gier „Mysz i Smok”.

Stwórz własną bajkę — wcale nie trzeba być pisarzem ani pisarką! Nowa interaktywna platforma białoruskich bajek i gier „Mysz i Smok” to projekt nagrodzony w inicjatywie „Buduj swoje” aplikacji Svae. Można w niej tworzyć własnych bohaterów, także siebie, dodawać znajome miejsca i przenosić historie do bajkowego miasta, Mińska, Wrocławia lub całkiem własnego świata. Do opowieści można dodawać gry i dzielić się nimi z przyjaciółmi. Podczas spotkania pokażemy, jak korzystać z platformy i co można na niej stworzyć. Wspólnie skosztujemy też smakołyków i przywieziemy niespodziankę, którą na razie zachowamy w tajemnicy. Platforma zainteresuje dzieci w wieku 3–10 lat oraz dorosłych bez ograniczeń wiekowych. Prowadzenie: Kryscina Drobysz.

14:45–15:15 Prezentacja „Piosenek do nauki” Natalli Hołubiewej

Autorka piosenek opowie, jak narodził się pomysł ich stworzenia, podzieli się swoim procesem twórczym i pokaże, jak wykorzystywać piosenki w wychowywaniu dzieci po białorusku.

15:30–16:00 Od pierwszej litery do pierwszej książki: jak zainteresować dziecko językiem białoruskim i czytaniem.

Jak pomóc dziecku pokochać język białoruski i czytanie bez przymusu i mechanicznego zapamiętywania? Podczas spotkania dla rodziców dzieci w wieku 5–9 lat autorka podzieli się własnym doświadczeniem uczenia syna czytania po białorusku w polskojęzycznym otoczeniu. Zaprezentuje stworzony przez siebie elementarz, karty i miniksiążki. Uczestnicy wypróbują zadania oparte na zabawie, dowiedzą się, jak rozwijać umiejętność czytania i wspierać język białoruski w wielojęzycznej rodzinie, a także porozmawiają o tym, jak uczynić wspólne czytanie przyjemną rodzinną tradycją.

17:30–18:40 Prezentacja książki obrazkowej „Nie na swoim miejscu” Taciany Bahdanawej o adaptacji na emigracji.

Autorka zaprezentuje swoje książki i ilustracje, opowie o pomyśle na nową książkę poświęconą adaptacji dzieci w warunkach przymusowej emigracji i podzieli się ciekawostkami z pracy nad nią. Dzieci i rodzice będą mogli wziąć udział w warsztatach tworzenia małego słomianego pajączka — bohatera książki — zadać pytania autorce i uczestniczyć w losowaniu książki. Moderacja: Alaksandra Huszcza.

11:00–11:50 „Białoruś jako raj utracony”: wykład i wystawa Pawła Siewiarynca.

Jak zachować Białoruś w sobie i swojej rodzinie, gdy ojczyzna staje się niedostępna, a otaczający świat — obcy? Na przykładzie nowej książki „Białoruś to świętość” Pawieł Siewiaryniec zastanowi się nad białoruską tożsamością, pamięcią i poczuciem ojczyzny w warunkach uwięzienia i emigracji. Uczestnicy zobaczą oryginały rysunków, które autor tworzył w więzieniu dla rodziny, oraz usłyszą wiersze w wykonaniu jego żony Wolhi i syna Franciszka.

12:00–13:00 Prezentacja książki Elżbiety Smułkowej „Mówię ci, piesku… o Katyniu, Sybirze i naszym powojniu”.

Udział biorą: Elżbieta Smułkowa, Waler i Taciana Kalinouscy oraz Rastysłau Chocin.

13:10–13:50 „Pół wieku w wyłomie historii”: prezentacja książki o Zianonie Paźniaku (wydawnictwo Kamunikat.org).

Książka „Stanąć w wyłomie muru” to obszerny wywiad z Zianonem Paźniakiem, obejmujący niemal pół wieku białoruskiej historii: od odrodzenia narodowego i walki o niepodległość po emigrację, a także osobiste wspomnienia i historie rodzinne. Dziennikarze, którzy przeprowadzili wywiad, zastanowią się nad wydarzeniami z przeszłości i ich dzisiejszym odczytaniem, opowiedzą o pracy nad książką i o tym, co pozostało poza jej stronami. Osobnym tematem będzie Białoruś w pamięci człowieka, który przez znaczną część życia obserwuje ją z oddali.

Udział biorą: Pawał Mażejka i Źmicier Hurniewicz. Moderacja: Jarosław Iwaniuk.

14:00–15:10 Dyskusja „Kultura pamięci: jak Białorusini odzyskują przeszłość i wzmacniają tożsamość”.

Jak Białorusini zachowują i na nowo odczytują pamięć o przeszłości oraz jak wpływa ona na naszą tożsamość? Porozmawiamy o tym, kto i jak kształtuje narracje historyczne oraz jaką rolę odgrywają w tym instytucje państwowe, kultura, edukacja i inicjatywy społeczne. Zastanowimy się, jak pracować z traumatycznym dziedzictwem, nie sprowadzając historii wyłącznie do strat i porażek, jak przekazywać pamięć kolejnym pokoleniom i jaki obraz Białorusinów tworzymy poprzez rozumienie przeszłości.

Organizator: centrum edukacyjne „Naród Liderów”. Udział biorą: Ihar Stankiewicz, Cimoch Akudowicz, Siarhiej Budkin i Pawieł Macukiewicz. Moderacja: Maryna Kazłouskaja.

15:20–16:20 Prezentacja antologii „Pokolenie Czarnobyla. Kobiece głosy z Białorusi i Ukrainy” (wydawnictwo Pflaumbaum)

Dla jednych Czarnobyl jest już historią, dla innych wciąż pozostaje częścią rodziny, ciała i pamięci. Jak mówić o nim po czterdziestu latach? Co przekazujemy tym, którzy urodzili się później? Z okazji czterdziestej rocznicy katastrofy czarnobylskiej wydawnictwo Pflaumbaum wydało antologię „Pokolenie Czarnobyla: głosy z Białorusi i Ukrainy”. Zebrano w niej teksty piętnastu białoruskich i pięciu ukraińskich autorek. Na różne sposoby odnoszą się one do doświadczenia Czarnobyla: osobistego, rodzinnego i zbiorowego. Porozmawiamy o tym, jak pamięć katastrofy żyje w literaturze, jak dziś o niej pisać i mówić oraz dlaczego właśnie teraz te historie powinny wybrzmieć.

Udział biorą: toni łaszden, Lesia Pczołka i Kasia Czekatouskaja. Moderacja: Maryja Łapo.

16:30–17:30 Dyskusja „Losy mieszkańców Białostocczyzny jako część wspólnej historii Białorusinów”.

Dlaczego traumatyczne doświadczenia Białorusinów Białostocczyzny przez dziesięciolecia pozostawały poza oficjalną pamięcią historyczną Polski i Białorusi? Na przykładzie książki Anety Prymaki-Oniszk „Kamienie musiały polecieć. Wymazana przeszłość Podlasia” porozmawiamy o bieżeństwie, powojennych przesiedleniach, przemocy i przemilczanych historiach rodzinnych. Autorka, tłumaczka Natalla Rusiecka i redaktorka Nina Barszczewska zastanowią się, jak przywracać zapomniane karty przeszłości wspólnej białoruskiej pamięci historycznej i jaką rolę odgrywają w tym literatura, reportaż i przekład.

Moderacja: Mikoła Wauraniuk.

17:40–18:20 „Chwilka” jako powieść-schronienie i powieść-podróż

Rozmowa z autorem o książce, do której można zabłądzić na filiżankę kawy — i zostać. Podróże przez miasta i epoki: Mińsk i Warszawę, Berlin i Wilno, lata osiemdziesiąte i współczesność. Bohaterowie, których losy splatają się ze sobą, i autor przeglądający się w nich jak w lustrze. Wszystko to z okazji wydania pełnej, poprawionej wersji „Chwilki”, uzupełnionej o „Trzy rozmowy na Górce Luterańskiej”, w których bohaterowie tłumaczą autorowi sens książki.

18:30–19:30 Rozmowa „Wykreślić czy zachować? Białoruski teatr w poszukiwaniu swojego miejsca”.

Co dzieje się z teatrem narodowym, gdy traci swoją scenę, a jego twórców próbuje się wykreślić z historii? Jak białoruski teatr zmienił się w ostatniej dekadzie i czym żyje dziś?

Teatrolożki Iryna Lappo i Nastassia Pankratawa, po lekturze swoich książek „Kupałowcy. Teatr narodowy na wygnaniu” oraz „(Nie)wykreśleni: Białoruski teatr 2015–2025. Wybrane karty”, porozmawiają o stratach i osiągnięciach białoruskiego teatru, nowych spektaklach, poszukiwaniach artystycznych i relacjach z publicznością. Zastanowią się też, czy teatr na wygnaniu może pozostać teatrem narodowym i jak rysuje się przyszłość białoruskiej sceny.

20:30 Koncert zespołu Nocne ptaki.

Nocne Ptaki to niezależny projekt muzyczny łączący czworo artystów z różnych muzycznych światów: opery, post-punku, disco, elektroniki i jazzu. Ich twórczość to odważne połączenie estetyk, mocnego brzmienia, emocji i eksperymentu. Zespół nie ogranicza się do gatunkowych ram, tworząc własny, niepowtarzalny język artystyczny. Koncerty Nocnych Ptaków to więcej niż występy muzyczne — to muzyczno-teatralne performanse, w których muzyka spotyka teatr, sztuki wizualne, wyraziste kostiumy i maski. W ich twórczości przeplatają się kultura polska i białoruska, a ważne miejsce zajmują tożsamość, wolność, miłość, różnorodność i prawo każdego do bycia sobą. Nocne Ptaki tworzą własny świat — odważny, niezwykły, pełen energii i otwarty dla wszystkich.

Skład zespołu: Wolha Sznip (wokal), Stas Muraszka (perkusja), Filip Pietczanka (bas), Stanisław Czachowski (instrumenty klawiszowe).

11:00–11:50 „Chichotki-śmieszki”: prezentacja zbioru współczesnego pisarstwa feministycznego o tym, co zabawne.

Czy można śmiać się z poważnych spraw i dostrzegać humor w codziennym życiu? „Chichotki-śmieszki” to zbiór feministycznych tekstów o miłości, pracy, migracji, rodzinie, macierzyństwie i innych życiowych przygodach, stworzony przez osoby uczestniczące w laboratorium pisarskim archiwum „Rasciażennie”. Podczas prezentacji osoby autorskie opowiedzą o pracy nad książką, podzielą się tajnikami literackiego humoru i zastanowią się, jak zamieniać osobiste doświadczenia w zabawne historie.

Udział biorą: Waleryja Waukahonawa i Chania Rahaczouskaja. Moderacja: toni łaszden.

12:00–12:40 „Manifest ogrodniczki”: jak zasadzić ogród przyszłości? Prezentacja nowej książki Tani Arcimowicz (wydawnictwo Pflaumbaum)

„Manifest ogrodniczki” to książka białoruskiej badaczki, krytyczki sztuki i kuratorki Tani Arcimowicz. Opowiada o kobiecie, której życie po 2020 roku znalazło się na rozdrożu i która musi poskładać siebie na nowo. Zazdrościłaby drzewom, lecz nigdy nie zapuści korzeni w nowym miejscu. Zazdrości więc czaplom siwym. Postanawia uprawiać ogród „na skraju świata i historii”, bo odmawia biernego czekania na lepszą przyszłość. W eseju literacko-kulturoznawczym Tania Arcimowicz sięga do własnych korzeni, pytając, jak mogłaby wyglądać ta lepsza, radykalnie inna przyszłość — przyszłość kończąca epokę społecznej dominacji i nierówności. Czy możliwe jest społeczeństwo, które nie opiera się na wykorzystywaniu przez ludzi innych istot żywych i zasobów? Jak doprowadzić do takiej przyszłości? „Ogród na skraju” staje się urzeczywistnioną utopią — fragmentem świata, w którym możliwa jest „mobilizacja poezją”, a zmobilizowane „ja” sprzeciwia się nieokreślonemu „my” i bierze odpowiedzialność „za ogród, którym się opiekuje”.

Udział bierze autorka Tania Arcimowicz. Moderacja: Nasta Karnackaja.

12:50–13:30 „Ten, który nadaje imiona”: prezentacja nowej powieści Alaksandra Karnaucha (wydawnictwo Gutenberg)

Co kryje się w przeszłości naszej części Europy? Jakie historie zniknęły z pamięci, a jednak nadal wpływają na współczesność? Po debiutanckiej powieści „Zimne ziemie”, która znalazła się na krótkiej liście Nagrody Giedroycia, Alaksandr Karnauch powraca z książką będącą próbą stworzenia niezwykłego eposu — na pograniczu historii, mitu i zapomnianych tradycji. Autor uchyli rąbka tajemnicy nowej powieści, opowie o źródłach inspiracji i być może podpowie klucze do jej lektury.

Udział bierze autor Alaksandr Karnauch. Moderacja: Maryna Kazłouskaja.

13:40–14:10 Podstawy wydawania książek: odpowiedzi dla tych, którzy chcą wydać książkę

Jak rękopis staje się książką? Od czego zacząć, jak znaleźć wydawcę, przygotować tekst do druku i co trzeba wiedzieć o kosztach, prawach autorskich i dystrybucji? Wydawca Andrej Januszkiewicz opowie, jak działa współczesny białoruski rynek wydawniczy, podzieli się praktycznymi wskazówkami i odpowie na pytania osób marzących o wydaniu pierwszej książki.

14:20–15:00 Anatomia skandalu. Jak być niewygodnym?

Czy można odnaleźć własną drogę w literaturze, nie podporządkowując się autorytetom, hierarchiom wydawniczym i regułom środowiska literackiego? Pawieł Ancipau i Cimur Kudzielicz zastanowią się nad twórczością poza głównym nurtem, wolnością od uznania i nagród, sukcesem na marginesie oraz ceną niezależności. Spróbują też odpowiedzieć na pytanie: po co pisarzowi pozostawanie poza systemem?

15:10–15:50 „Książka optymizmu” Uładzimira Arłowa.

„Imiona Wolności”: 450 nowych historii białoruskiej godności i nadziei

Kim byli ludzie, którzy w różnych epokach walczyli o wolność i niepodległość Białorusi? Uładzimir Arłou zaprezentuje drugą część „Imion Wolności” — 450 nowych portretów literacko-historycznych, przywracających naszej pamięci mało znanych bohaterów i ich losy. Autor opowie o pracy nad książką, poszukiwaniu zapomnianych historii i o tym, dlaczego nazywa swój projekt „książką optymizmu”. Osobnym tematem będzie doświadczenie emigracji i pamięć pomagająca zachować więź z ojczyzną także z oddali.

Udział bierze autor Uładzimir Arłou. Moderacja: Jarosław Iwaniuk.

16:00–16:40 Nie tylko jedna historia: kobiece, narodowe i osobiste perspektywy w „Silva rerum” Kristiny Sabaliauskaitė (wydawnictwo Vesna)

Kto opowiada historię i czy zmienia się ona w zależności od tego, kto patrzy na przeszłość? W historycznym cyklu Kristiny Sabaliauskaitė „Silva rerum” wydarzenia XVII–XVIII wieku ukazane są przez życie prywatne, relacje rodzinne i osobiste wybory. Porozmawiamy o kobiecej perspektywie w prozie historycznej i o tym, co pozwala ona dostrzec poza wojnami i wielką polityką. Wspólnie z białoruskim tłumaczem Siarhiejem Szupą zastanowimy się, do kogo należy dziedzictwo Wielkiego Księstwa Litewskiego, jak odczytują je współcześni autorzy litewscy i co się zmienia, gdy ta historia zaczyna brzmieć po białorusku.

Udział bierze tłumacz Siarhiej Szupa. Moderacja: Maryna Kazłouskaja.

16:50–17:30 Prezentacja zbioru komiksów „Przez kraty” (Centrum Praw Człowieka Wiasna).

Tysiące osób doświadczyły prześladowań politycznych na Białorusi. Więźniowie polityczni, ich bliscy, przyjaciele i osoby solidarne z nimi napisali dziesiątki tysięcy listów. Wiele listów powstałych w więzieniu nigdy do nas nie dotarło z powodu cenzury, zakazów i represji. Ten zbiór jest próbą wyobrażenia sobie listów nie do więźniów politycznych, lecz od nich — wysłanych zza krat na wolność. Znalazły się w nim cztery historie byłych więźniów politycznych, dla których rysowanie było sposobem zrozumienia własnego doświadczenia uwięzienia. Różnią się stylem i nastrojem, ale każda wiernie oddaje atmosferę więziennej codzienności: zimne cele, bezsensowne zasady, surowych strażników — a zarazem przyjaźń, wsparcie i drobne przyjemności pomagające przetrwać. W tych historiach jest miejsce na nadzieję i wiarę w przyszłość. Listy można zatrzymać, lecz każda strona zbioru przypomina, że solidarność jest silniejsza od represji.

Udział biorą: Maryna Kastylanczanka, Mikita Siennikau i Aleś Papkowicz.

17:40–18:30 Piętnaście kobiecych losów: prezentacja książki o żonach więźniów politycznych

Książka o ich czekaniu, samotności, lękach, intymności i codziennej walce o siebie i rodzinę. „Niewidzialne. Żony więźniów politycznych” to nowa książka Wolhi Wialiczki, oparta na rozmowach z kobietami, których mężowie trafili za kraty za swoje przekonania. Z udziałem autorki, Wolhi Wialiczki.

18:40–19:30 Jak i po co zajmować się dziś kulturą tradycyjną?

Jauhen Barysznikau — muzyk, menedżer kultury, badacz tradycji dudziarskich, kurator wystawy i organizator potańcówek z Gdańska.

19:40–20:20 Biblioteka FSZ1: kolekcja białoruskich fotoksiążek w Warszawie

Jauhen Atcecki, współzałożyciel FSZ1, opowie o projekcie Biblioteka FSZ1 i o fotoksiążce jako medium. Przedstawi, jak fotografowie wykorzystują ten format do poruszania tematów osobistych i ważnych społecznie, jak fotoksiążki pomagają integrować środowisko fotograficzne w Warszawie oraz jak jedna z nich przyczyniła się do zwiększenia widoczności tematyki białoruskiej w środowisku zawodowym w Polsce. Biblioteka FSZ1 to ogólnodostępna kolekcja książek artystycznych i fotoksiążek białoruskich autorów w Warszawie. W ramach projektu działa Klub Fotoksiążki, w którym uczestnicy rozmawiają o ważnych zagadnieniach społecznych i kulturowych związanych z Białorusią.

11:00–11:50 Śladami awangard na Białorusi. Pisząc inną historię.

Czy historia białoruskiej awangardy skończyła się w dwudziestoleciu międzywojennym, czy nadal wpływa ona na dzisiejszą sztukę i kulturę? Na przykładzie nowej książki „«Jesteśmy jak te pramatki». Ślady awangard w radzieckiej Białorusi” badaczka i kuratorka Tania Arcimowicz opowie o związkach między awangardą lat dwudziestych, sztuką nonkonformistyczną lat osiemdziesiątych a współczesnymi praktykami artystycznymi. Porozmawiamy o zapomnianych nazwiskach, ponownym odczytywaniu kanonów artystycznych i miejscu białoruskiej awangardy w europejskiej historii kultury.

Udział bierze Tania Arcimowicz. Moderacja: Wolha Mżelskaja.

12:00–13:00 Ukraińska półka wydawnictwa hochroth Minsk: białoruskie przekłady nowej poezji ukraińskiej.

Czy poezja może być świadectwem wojny, formą oporu i wyrazem solidarności? Wydawnictwo hochroth Minsk zaprezentuje cztery książki ukraińskiej poezji w białoruskich przekładach — Serhija Żadana, Jurija Izdryka, Maksyma Krywcowa i Iryny Szuwałowej. Porozmawiamy o literaturze czasu wojny, jej roli w zachowaniu pamięci i tożsamości narodowej oraz o przekładzie jako sposobie wspierania Ukrainy i tworzenia więzi kulturowych między naszymi narodami.

Udział biorą: Andrej Chadanowicz, Natalla Rusieckaja, Wolha Franko (online) i Aleś Płotka. Moderacja: Dźmitry Strocau.

13:10–14:00 Prezentacja antologii esejów o sąsiedztwie „Idę do was, ludzie” (wydawnictwo Pflaumbaum).

Kim są nasi sąsiedzi — ci, którzy mieszkają obok, i ci, których poznajemy za granicą? Co o nich wiemy i co mówią nam o nas samych? Antologia „Idę do was, ludzie” poświęcona jest sąsiedztwu w szerokim i wąskim znaczeniu. Zawiera eseje osiemnastu współczesnych białoruskich autorek: tych, które pozostały na Białorusi, i tych, które po 2020 roku, w związku z nasileniem represji politycznych, musiały wyjechać. Pisarki zastanawiają się, jak czujemy się wśród ludzi innych kultur lub podobnych do nas, jak się nawzajem postrzegamy i jak na siebie wpływamy. Opisują, co daje nam sąsiedztwo: wiedzę o kulturze komunikacji i codzienności oraz poczucie własnej tożsamości ukształtowanej na Białorusi. Porozmawiamy o tym, co znaczy być sąsiadem dziś, gdy jednych dzielą granice, a innych łączą język i literatura.

Udział biorą: Julija Arciomawa, Tania Arcimowicz i Maryja Łapo. Moderacja: Alena Piatrowicz.

14:10–14:50 Prezentacja nowej książki Ihara Kulikowa „Miasto N.” (wydawnictwo Januszkiewicz) oraz przekładów z litewskiego.

Ihar Kulikou zaprezentuje swój najnowszy tom wierszy „Miasto N.” — o Mińsku, Wilnie, Warszawie oraz innych miastach i miasteczkach napotkanych w drodze daleko od domu. To nie tyle zbiór wierszy, ile słownych fotografii, próba uchwycenia przestrzeni i czasu: własnych — by zapobiec nieuchronnemu wyobcowaniu poza ojczyzną; cudzych — by oswoić nowe miejsca i przybliżyć je do swoich, nie zawłaszczyć, lecz choć trochę uczynić przytulniejszymi. Tom zawiera jeden przekład: wiersz „Powrót” litewskiego poety Henrikasa Radauskasa. Podczas spotkania stanie się on punktem wyjścia do całego cyklu przekładów z litewskiego, nad którymi Ihar obecnie intensywnie pracuje.

15:00–16:00 Zawód: nadzieja. Jak nie tracić horyzontu i tworzyć sensy.

Czy można nauczyć się tworzyć nadzieję dla siebie, innych i całego społeczeństwa? Punktem wyjścia będzie białoruski przekład książki filozofa Byung-Chul Hana „Duch nadziei. Przeciw społeczeństwu strachu”, w której nadzieja jest aktywną siłą zdolną zmieniać rzeczywistość. Byłe członkinie zespołu komunikacji strategicznej biura Swiatłany Cichanouskiej i StratComLab podzielą się doświadczeniami pracy z nastrojami społecznymi i obrazem przyszłości Białorusi po 2020 roku. Porozmawiamy o tym, jak zachować nadzieję w kryzysie, gdzie szukać nowych sensów i czy „rzemiosło nadziei” można przełożyć na praktyki dostępne dla każdego.

Udział biorą: Nasta Rahatko, Anastasija Kasciuhowa i Alaksandra Łohwinawa.

16:10–16:50 Spotkanie z pisarzem Stasem Iljinem. Prezentacja książki „Odblaski K” (RozUM Media).

Dlaczego pisarz odchodzi od prozy realistycznej i osobistego doświadczenia ku fantazji i eksperymentowi literackiemu? Czy to próba ucieczki od rzeczywistości, forma emigracji wewnętrznej, czy naturalna ewolucja twórcza? Porozmawiamy o granicach między autobiografią a zmyśleniem, poszukiwaniu nowych form literackich oraz o tym, jak dźwięk, rytm i oddech zmieniają nasz odbiór tekstu.

Udział biorą: Stas Iljin i Wasil Kalacz. Moderacja: Pawieł Lahczyłau.

17:00–17:40 Prezentacja książki VEHA „Ruiny Białorusi”.

Książka kataloguje ruiny Białorusi — blizny przechowujące pamięć przerwanych historii. Kuratorka projektu Lesia Pczołka opowie o metodzie pracy archiwum VEHA, koncepcji publikacji i możliwościach dołączenia do kolejnego etapu projektu. Jedna z opisanych historii pozwala spojrzeć na ruiny jako na niezrealizowaną możliwość poprzez dzieje pierwszej znanej kamiennej cerkwi w Mińsku. Jej budowę rozpoczęto na początku XII wieku nad Niemigą, lecz nigdy jej nie ukończono. Cerkiew pozostała materialnym śladem przyszłości, która się nie wydarzyła. Wychodząc od tej historii, artysta Uładzimir Hramowicz proponuje, zamiast rekonstruować to, co utracone, spojrzeć na nieukończenie jako na odrębny stan: brakującej części nie zawsze trzeba odtwarzać, a przerwana struktura nie zawsze wymaga domknięcia.

Uwaga: książka VEHA „Ruiny Białorusi” nie będzie sprzedawana podczas wydarzenia, ale nadal można ją zamówić online.

17:50–18:40 Prezentacja papierowego wydania czasopisma poezji współczesnej Taubin.

Jak żyje i rozwija się współczesna poezja białoruska i jaką rolę odgrywają w tym czasopisma literackie? Z okazji pięciolecia internetowy magazyn Taubin wydaje papierowy numer z wierszami, przekładami, wywiadami i krytyką literacką. Redaktorzy Daria Bialkiewicz, Artur Kamarouski i Hanna Szakiel zaprezentują wydanie, przypomną historię projektu i opowiedzą o redakcyjnej codzienności, sukcesach, wyzwaniach i planach.

18:50–19:30 Ukraiński akcent: książki „Soż” i „Antares” — antologia ukraińskiego Rozstrzelanego Odrodzenia po białorusku.

„Soż” to ukraińska wersja książki „Bloodlands 2020/2022 Belarus/Ukraine” w przekładzie przyjaciela białoruskiej kultury Wiaczesława Łewyckiego. Jest to pierwszy od 2021 roku przekład z białoruskiego na ukraiński, kontynuujący humanitarną misję oryginału — zbiórkę datków dla podopiecznych centrum rehabilitacji „Łanka” w Ukrainie. „Antares” to dwujęzyczna antologia ukraińskiego Rozstrzelanego Odrodzenia po białorusku, zawierająca utwory 26 autorów represjonowanych przez władze radzieckie. Dzięki udanej zbiórce crowdfundingowej część nakładu została już wydrukowana i będzie prezentowana wyłącznie na festiwalu.

Do 29 listopada można zamówić swój egzemplarz na platformie Gronka.

Udział bierze Aleś Płotka, współautor pierwszej książki i redaktor drugiej.

12:00–13:45 Warsztaty poetyckie Waleryi Waukahonawej.

Czy można napisać wiersz, nawet jeśli nigdy wcześniej się nie próbowało? Uczestnicy poznają różne techniki tworzenia poezji — od gry w skojarzenia po blackout poetry, czyli poezję wykreślania — i poszukają inspiracji w cudzych tekstach oraz własnych myślach. Każdy będzie mógł poeksperymentować ze słowami i stworzyć własny wiersz. Wcześniejsze doświadczenie literackie nie jest potrzebne — wystarczą ciekawość i chęć spróbowania!

14:00–15:00 Popularyzacja nauki! Co to takiego?

Jak sprawić, by nauka była ciekawa i zrozumiała dla szerokiej publiczności? Kto może ją popularyzować i dlaczego jest to ważne dla białoruskiego społeczeństwa, także na emigracji? Zespół popularnonaukowego zina Pamylka podzieli się trzyletnim doświadczeniem, opowie o nagrodzie dla białoruskich naukowców „Bizon Higgs” i zaprosi do otwartej rozmowy o przyszłości popularyzacji nauki po białorusku. Podczas spotkania będzie można również kupić najnowsze numery zina.

Udział biorą: Swiatłana Wołczak i Jauhien Piatlicki.

15:15–17:45 Nikt nie chce smutnej osoby na emigracji — warsztaty laboratorium pisarstwa feministycznego „Rasciażennie”

Jak zamienić trudne, niepokojące lub krępujące doświadczenie w zabawny tekst literacki, nie umniejszając własnych przeżyć? Pisarka Chania Rahaczouskaja proponuje spojrzeć na humor nie tylko jako na sposób rozśmieszania czytelnika, lecz także jako na narzędzie literackie pomagające na nowo zrozumieć nawet najtrudniejsze sytuacje życiowe.

Na przykładach z literatury białoruskiej i światowej, ze szczególnym uwzględnieniem prozy kobiet, uczestnicy poznają techniki tworzenia efektu komicznego: autoironię, hiperbolizację i absurd. W części praktycznej spróbują zamienić rzeczywistą lub wymyśloną sytuację w fabułę literacką, napiszą krótkie teksty i omówią rezultaty. Po spotkaniu otrzymają materiały i ćwiczenia do samodzielnej pracy.

Warsztaty są otwarte zarówno dla początkujących, jak i doświadczonych osób piszących. Można pisać po białorusku, po rosyjsku lub łączyć oba języki. Wcześniejsze doświadczenie pisarskie nie jest wymagane.

Prowadzenie: Chania Rahaczouskaja. Moderacja: Marni Wisznieuskaja.

13:00–14:30 Tekstylna okładka na książkę.

Uczestnicy stworzą własną tekstylną okładkę na książkę, która nie tylko ją ochroni, lecz także nada jej wyjątkowy wygląd. Będziemy pracować z tkaniną, fakturami i elementami dekoracyjnymi, aby każdy mógł wykonać własnoręcznie niepowtarzalny przedmiot. Umiejętność szycia nie jest wymagana.

Warsztaty poprowadzi Alesia Tarasienka, bibliotekarka z Dolnośląskiej Biblioteki Publicznej we Wrocławiu.

Zapisz się na warsztaty ↗

15:15–17:45 Spotkanie krakowskiego klubu pisarskiego LITARALNA: „Co przeszkadza wam (nam) pisać?”

Zapisz się na warsztaty ↗

Chcecie pisać, ale… to nie takie proste! Najpierw trzeba poczekać na odpowiedni nastrój, znaleźć czas, posprzątać biurko, otworzyć dokument albo wziąć czystą kartkę, napisać pierwsze zdanie, przepisać pierwsze zdanie, usunąć pierwsze zdanie. A potem uznać, że i tak nic dobrego z tego nie wyjdzie.

A gdyby tak po prostu napisać?

Podczas spotkania spróbujemy zrobić to razem, korzystając z ćwiczeń pisarskich opartych na zabawie. Przyjrzymy się temu, co nas zatrzymuje, czego oczekujemy od siebie i swoich tekstów oraz jak odważyć się podzielić nimi z czytelnikami.

Wiek: 18+

LITARALNA będzie wdzięczna za dobrowolne datki na rozwój klubu.

Przynieście proszę to, na czym najwygodniej wam pisać — od notesów po laptopy. Języki pisania: białoruski, rosyjski i ukraiński.

11:00–11:50 Anonimowość we współczesnej literaturze białoruskiej.

Dziś często nie można podać prawdziwego nazwiska autora książki: niektórzy ukrywają się pod pseudonimem, inni pozostają całkowicie anonimowi. Czy to wymuszona ostrożność ze względu na bezpieczeństwo własne i bliskich na Białorusi, czy już nowa norma życia literackiego, z którą trzeba będzie się oswoić?

Zespół wydawnictwa „Łysy Czerep” opowie, jak podejmuje decyzję o współpracy z anonimowym autorem, co zmienia się w relacjach między autorem, redaktorem i czytelnikiem, gdy nazwisko pozostaje nieznane, oraz czy anonimowość może być nie tylko ochroną, lecz także odrębnym gestem literackim.

Udział biorą: Pawieł Ancipau i Wiaczasłau Kmit.

12:00–13:20 Historia bez archiwów? Jak badać najnowszą historię Białorusi z zagranicy?

Czy można pisać historię współczesnej Białorusi, gdy badacze przebywają na emigracji, a znaczna część archiwów pozostaje niedostępna? Czy warto czekać na lepsze czasy, gdy znikają dokumenty i odchodzą świadkowie? Punktem wyjścia będą książki Wiktara Szadurskiego „Narodziny białoruskiego Lewiatana” i „Ziemia pod szarymi skrzydłami”, poświęcone powstawaniu autorytarnego systemu politycznego na Białorusi. Wiktar Szadurski, Alaksandr Smalanczuk i Aleś Paszkiewicz porozmawiają o badaniu najnowszej historii przy ograniczonym dostępie do źródeł, wiarygodności osobistych wspomnień i świadectw oraz oddzielaniu analizy historycznej od publicystyki politycznej. Zastanowią się też, czy emigracja może być nie tylko przeszkodą, lecz także szansą na niezależne odczytanie przeszłości.

Udział biorą: Wiktar Szadurski, Alaksandr Smalanczuk i Aleś Paszkiewicz. Moderacja: Alaksandr Parszankou. Organizator: wydawnictwo Kamunikat.org.

13:30–14:20 „Echo domu”: prezentacja tomu wierszy Kaciaryny Wadanosawej (wydawnictwo Kamunikat.org).

Czy można stracić dom, a jednocześnie zachować go w sobie? Kaciaryna Wadanosawa zaprezentuje nowy tom poetycki „Echo domu” z ilustracjami Alaksandry Kanafalskiej. Autorka i artystka porozmawiają o domu, pamięci, stracie i życiu między „tu” a „tam”. Zastanowimy się, jak przymusowa emigracja zmienia twórczość i poczucie przynależności oraz jak poezja pomaga zachować więź z ojczyzną, do której powrót nie jest jeszcze możliwy.

Moderacja: Ihar Pałynski.

14:30–15:10 Prezentacja książki Hienadzia Sahanowicza „Mikoła Praszkowicz. Opowieść o białoruskim dysydencie”

15:20–16:10 „Znak wolności” — spotkanie twórcze z Maksimem Znakiem: wiersze, piosenki, rozmowa o twórczości i nowych planach.

Jak zmienia się twórczość po doświadczeniach, które radykalnie odmieniają życie? Maksim Znak, znany jako prawnik i były więzień polityczny, tym razem wystąpi przed publicznością przede wszystkim jako pisarz, poeta i muzyk. Porozmawiamy o literaturze i muzyce, ironii i autoironii, przeżyciach i tym, co chciałoby się zostawić w przeszłości. Maksim przeczyta swoje wiersze, wykona piosenki, opowie o nowych pomysłach twórczych i o tym, jak zmienia się głos autora po odzyskaniu wolności.

Maksim Znak; moderacja: Taciana Niadbaj.

16:20–17:20 Historia handlu detalicznego: dokąd znikały towary z radzieckich sklepowych półek? Jak Białorusini kupowali, sprzedawali i przetrwali? (Wydawnictwo Januszkiewicz)

Co sklepy, targowiska i handlarze mogą opowiedzieć o białoruskim społeczeństwie? Wydawnictwo VESNA zaprezentuje ostatni tom trzytomowej monografii „Historia handlu detalicznego na Białorusi”, poświęcony XX wiekowi. Badacze opowiedzą, jak zmieniał się handel w czasach radzieckich i postsowieckich, co działo się poza oficjalną gospodarką oraz jak historia codziennych zakupów pozwala inaczej spojrzeć na życie Białorusinów.

Udział biorą: Iryna Machouskaja i Siarhiej Szupa.

17:40–18:20 Powrót Chagalla. Jak sprawić, by „Swoje” było aktualne? (Wydawnictwo Mianie Niama)

Dlaczego „Swoje” warto czytać nie tylko przez pryzmat nazwiska na okładce? Wszyscy znają Marca Chagalla — hashtag, naklejka, nadruk na koszulce: to przecież nasze.

Wydawca Pawieł Ancipau i tłumacz Siarhiej Szupa porozmawiają o tym, dlaczego tekst Chagalla nadal żyje, co nowego można w nim odczytać i po co białoruskiemu czytelnikowi ta książka tu i teraz. Z pewnością nie tylko po to, by jej grzbiet ładnie wyglądał na półce.

18:30–19:30 „Aleś po polsku. Historia człowieka i białoruskiej Wiasny” — prezentacja polskojęzycznego wydania książki Alesia Bialackiego „Aleś”.

Jak osobista biografia staje się częścią historii całego kraju? Zaprezentujemy pierwsze polskojęzyczne wydanie autobiograficznej książki Alesia Bialackiego „Aleś” — opowieści o życiu noblisty, narodzinach białoruskiego ruchu obrony praw człowieka i historii Wiasny. Porozmawiamy o człowieku kryjącym się za publicznym wizerunkiem, osobistych wyborach, oporze i solidarności. Zastanowimy się też, jak opowiadać białoruską historię polskiemu czytelnikowi, co wymaga wyjaśnienia, a co jest zrozumiałe bez tłumaczenia.

Udział bierze Aleś Bialacki. Moderacja: Taciana Niadbaj.

11:00–11:40 Z archiwum białoruskiej idei: Ihnat Abdzirałowicz i Uładzimir Samojła.

Próba równoległej — i apokryficznej — lektury dwóch legendarnych tekstów, od których zaczyna się białoruska myśl: „Odwiecznym szlakiem” Abdzirałowicza i „Tym zwyciężysz” Uładzimira Samojły. I. B., poeta, filozof i podróżnik, szuka recept i paradygmatów.

11:50–12:50 Śmierć „Słonia”: fabuła jest przereklamowana. Czego szukamy w literaturze?

Czy proza fabularna rzeczywiście ustępuje miejsca autofikcji, eksperymentom literackim i zabawom formą? Czy oznacza to, że czytelnicy nie potrzebują już historii? Na przykładzie twórczości Ewy Wieżnawiec, toni łaszden, Saszy Filipienki i Swiatłany Aleksijewicz porozmawiamy o zmianach we współczesnej literaturze białoruskiej, oczekiwaniach czytelników i zacieraniu granic między prozą a poezją. Zastanowimy się też, jak pisarki i pisarze szukają nowych sposobów opowiadania historii i eksperymentują z własnymi tekstami.

Udział biorą: Wikcia Udowina (online) i Cimur Kudzielicz.

13:00–13:40 „Epicki Lawon” — spotkanie z Lawonem Barszczeuskim, tłumaczem literatury antycznej (wydawnictwo Połackija Łabirynty).

Jak sprawić, by starogrecki epos zabrzmiał po białorusku, i czy da się oddać całą jego wielkość współczesnym językiem? Lawon Barszczeuski zaprezentuje swój przekład „Odysei” Homera i opowie o wieloletniej pracy z literaturą antyczną. Porozmawiamy o przekładzie jako rzemiośle i twórczej przygodzie, trudnościach związanych z tłumaczeniem dawnych tekstów oraz o tym, jak światowa klasyka wzbogaca język białoruski. Spróbujemy też odpowiedzieć na pytanie: po co dzisiejszemu białoruskiemu czytelnikowi Homer i po co Homerowi język białoruski?

Moderacja: Taciana Niadbaj.

13:50–14:30 Prezentacja książki Jany Hulciajewej „Linea lateralis” (wydawnictwo Surma).

Jak rodzi się pierwsza książka i jaką drogę przechodzi od pomysłu do wydania? Autorka zaprezentuje swój debiut, opowie o historii jego powstania, głównych tematach i oprawie graficznej, a także przeczyta wybrane fragmenty. Osobnym tematem będzie obraz ojczyzny, poczucie swojskości i obcości oraz sposób, w jaki te motywy znalazły odzwierciedlenie w książce. Publiczność będzie mogła zadawać pytania i włączyć się do dyskusji.

Udział bierze autorka Jana Hulciajewa. Moderacja: Cichan Czarniakiewicz. Przy wsparciu Międzynarodowego Związku Pisarzy Białoruskich.

14:40–16:10 Laboratorium fantasty: jak wymyślić przyszłość i się nie pogubić? (Wydawnictwo Gutenberg)

Arciom Szukanau, autor powieści „Pentakwantar”, która znalazła się w tym roku na krótkiej liście Nagrody Giedroycia, oraz Jauhen Anaszkin, autor „Noradrenaliny”, tworzą fantastykę, lecz stosują bardzo różne podejścia. Tekst Szukanawa obejmuje ogromną przestrzeń, ma troje głównych bohaterów, których historie opowiadane są naprzemiennie, i buduje solidną podstawę do rozwoju całego uniwersum. Powieść Anaszkina jest linearna, świat oszczędnie nakreślony, a miejsce akcji ograniczone do jednego, dość bezosobowego miasta. Każda z metod służy jednak własnemu celowi twórczemu. Zapraszamy do rozmowy z pisarzami o ich metodach, do ich porównania i zobaczenia na własne oczy, jak powstaje powieść.

Udział biorą: Jauhien Anaszkin i Arciom Szukanau. Moderacja: Alaksiej Kartynnik.

16:20–17:00 Prezentacja książki Wolhi Siamaszki „Cmentarze Białorusinów Podlasia”.

Co dawne nagrobki mogą opowiedzieć o historii, języku i tożsamości Białorusinów Podlasia? Badaczka Wolha Siamaszka zaprezentuje książkę „Cmentarze Białorusinów Podlasia” i pokaże, jak na podstawie inskrypcji, symboli i tradycji pogrzebowych odtwarzać mało znane karty historii regionu. Podczas wykładu multimedialnego porozmawiamy o cmentarzach nie tylko jako miejscach pochówku, lecz także przestrzeniach pamięci, świadectwach białoruskiej obecności na Podlasiu i przekazywania dziedzictwa kulturowego między pokoleniami.

Udział bierze autorka Wolha Siamaszka. Moderacja: Cichan Czarniakiewicz.

17:10–18:00 „Ulica szarlatanów”: Gałczyński po białorusku (wydawnictwo Gutenberg).

Białoruski poeta i tłumacz Andrej Chadanowicz rozmawia z polskim literaturoznawcą i tłumaczem Adamem Pomorskim o wybitnym Konstantym Ildefonsie Gałczyńskim z okazji wydania wyboru jego wierszy „Ulica szarlatanów”. Rozmówcy zastanowią się, co przyniosło poecie sławę w kręgach bohemy jeszcze przed II wojną światową, a po wojnie uczyniło go postacią kultową i powszechnie lubianą; w czym przestrzegał reguł swoich czasów, a w czym je wyprzedzał; dlaczego jego ironia i humor nadal śmieszą, a poważna liryka wciąż wzrusza do łez — i czy w ogóle da się je od siebie oddzielić. Dyskusja odbędzie się po białorusku i po polsku, a wiersze zabrzmią w oryginale i w białoruskich przekładach.

Udział biorą: Andrej Chadanowicz i Adam Pomorski.

11:00–12:00 Jak dziś pisać o literaturze białoruskiej?

Jak dziś bada się literaturę białoruską i jakie nowe podejścia stosują literaturoznawcy? Na przykładzie czterech publikacji Pracowni Teatru i Dramaturgii Katedry Białorutenistyki Uniwersytetu Warszawskiego uczestnicy poznają aktualne kierunki badań literaturoznawczych, ich metody i wyniki.

Udział bierze Inesa Kurian.

12:10–12:50 Jak znaleźć swoich na obczyźnie i stworzyć wspólnotę?

Jak znaleźć swoich ludzi na obczyźnie i zamienić krąg znajomych w prawdziwą wspólnotę? Na przykładzie książki „Socjotechnika. Początki” Michaił Wołczak opowie, jak powstają i rozwijają się wspólnoty, jakie niewidoczne role i zasady wpływają na relacje między uczestnikami oraz co pomaga zachować zaufanie. Porozmawiamy o swoim miejscu we wspólnocie, podziale wpływów i budowaniu trwałych więzi, które mogą przerodzić się we wspólne działania.

13:00–13:50 „Górski kraj: wymyślony, lecz dziwnie znajomy”.

Czy można opowiedzieć o prawdziwym kraju, wymyślając inny? Siarhiej Abłamiejka zaprezentuje zbiór opowiadań „Górski kraj” — ironiczną, absurdalną, a czasem smutną kronikę życia fikcyjnego państwa, w którym białoruski czytelnik łatwo rozpozna znajome realia. Autor opowie, jak powstał ten literacki świat, dlaczego poszczególne historie składają się na jedną całość oraz jak dzięki fantazji i satyrze można na nowo zobaczyć białoruską historię, społeczeństwo i samych siebie.

Udział biorą: Siarhiej Abłamiejka i Uładzimir Arłou.

14:00–15:00 Szukamy korzeni kuchni białoruskiej: codzienność, literatura i przepisy XIX wieku.

Co podawano na stołach białoruskiej szlachty dwieście lat temu? Skąd przywożono niezwykłe produkty, kto zapisywał przepisy i co dawne książki kucharskie mówią o naszej przeszłości? Swiatłana Łuhaucowa i Maryna Kazłouskaja zapraszają w kulinarną podróż po Białorusi pierwszej połowy XIX wieku. Porozmawiamy o zapomnianych przepisach, dziedzictwie kulinarnym Jana Szyttlera, Anny Ciundziewickiej i Wincenty Zawadzkiej oraz o tym, jak jedzenie i biesiadowanie przedstawiano w literaturze. Spróbujemy też zrozumieć, jak historia kuchni pozwala na nowo odkrywać białoruską kulturę i własne tradycje rodzinne.

Udział biorą historyczka Swiatłana Łuhaucowa i tłumaczka Maryna Kazłouskaja. Moderacja: Alaksandr Parszankou.

15:10–15:50 „Ukraińskie malarstwo ikonowe”: reportaż poetycki Dźmitryja Strocaua z lat 2014–2025, wydany przez kijowskie wydawnictwo Duch i Litera.

Czy poezja może być świadectwem historycznych tragedii i przekazywać doświadczenie cudzego bólu? Na przykładzie poetyckiego reportażu białoruskiego autora o Majdanie i wojnie w Ukrainie porozmawiamy o sile słowa literackiego, odpowiedzialności świadka i granicach artystycznego opisywania tragicznych wydarzeń. Do kogo kierowane są takie utwory, jak brzmią w ukraińskim przekładzie i jak odbierają je sami Ukraińcy?

Udział biorą:
Dźmitry Strocau — poeta, autor książki „Ukraińskie malarstwo ikonowe: reportaż poetycki 2014–2025”;
Natalia Belczenko — ukraińska poetka i tłumaczka literatury polskiej i białoruskiej.

16:00–16:40 Rozmowa wokół książki Illi Kulbickiego „Kronika zaprzeczania pustce” (wydawnictwo Skaryna Press).

Gdzie kończy się rzeczywistość, a zaczyna fantastyka? Jak znaleźć słowa dla czegoś, co jeszcze się nie wydarzyło, ale już jest odczuwalne? Illia Kulbicki zaprezentuje „Kronikę zaprzeczania pustce”, która znalazła się na krótkiej liście Nagrody im. Natalli Arsienniewej w 2026 roku. Porozmawiamy o poszukiwaniu niewidocznych sensów, przenikaniu się rzeczywistości i wyobraźni, twórczości jako swoistej magii oraz odwadze tych, którzy potrafią tworzyć nowe światy.

16:50–17:40 Autorze, czy nas słyszysz? Rozmowa o klubach czytelniczych

Kluby czytelnicze to społeczności, które mogą wpływać na proces literacki. Czy czytelnicy mogą zmieniać poglądy autorów, wpływać na to, jakie książki się ukazują, i kształtować zapotrzebowanie na nową literaturę? Spróbujemy ustalić, gdzie kończy się czytanie, a zaczyna rzeczywisty wpływ na świat książki.

Lila Iluszyna; przy wsparciu Living Lab w ramach programu EU4Culture II.

20:00 Kantata poetycka.

„Kantata poetycka” to spotkanie współczesnej poezji białoruskiej z muzyką kompozytorki Wolhi Padhajskiej.

Podstawą koncertu jest dialog słowa i muzyki, w którym poeci i kompozytorka uczestniczą we wspólnym procesie twórczym. W programie znajdą się utwory Wolhi Padhajskiej na organy solo oraz kompozycje chóralne do wierszy współczesnych białoruskich poetów. Muzyka i poezja przeplatają się, tworząc wspólną przestrzeń artystyczną. Wyjątkowość projektu polega na twórczej wymianie: poeci sami wybierają wiersze, które ich zdaniem współbrzmią z muzyką organową, a kompozytorka nadaje tym tekstom muzyczny kształt. Wiersze zabrzmią w wykonaniu autorów. Utwory poetów i poetek, którzy nie będą mogli uczestniczyć w koncercie, przeczytają dzieci z chóru „Mara”. „Kantata poetycka” staje się więc spotkaniem nie tylko słowa i muzyki, lecz także pokoleń, głosów i twórczych światów. Program:

19:00 Spektakl „Czerwony Krzyż”.

Spektakl teatru „Pryjechali” na podstawie powieści białoruskiego pisarza Saszy Filipienki.

Poprzez historię Taciany Alaksandrauny, która przeżyła represje stalinowskie, oraz młodego Alaksandra spektakl łączy przeszłość z teraźniejszością. Co pozostaje z ludzkiego życia, gdy jego historię można sprowadzić do kilku linijek na papierze? Kto ma prawo decydować, komu wolno żyć, a kto powinien zniknąć z historii? Co dzieje się z człowiekiem, gdy system odbiera mu prawo do decydowania o własnym losie? I co możemy zrobić, by pamięć o takich losach nie zniknęła wraz z ludźmi?

„Czerwony Krzyż” proponuje rozmowę zamiast prostych odpowiedzi. O pamięci, której nie wolno utracić. O człowieczeństwie, które trzeba zachować nawet wtedy, gdy otaczający świat próbuje je zniszczyć.

Reżyseria: Alaksandr Jendżejewski.

Zapisz się na spektakl ↗